ძირითადი ტერმინები:
- OTT (Over-the-Top) - ტექნოლოგია, რომლის მეშვეობითაც სატელევიზიო არხები, ვიდეო, აუდიო და სხვა ციფრული კონტენტი ინტერნეტით მიეწოდება მომხმარებელს.
- IPTV (Internet Protocol Television) - ინტერნეტ-პროტოკოლზე დაფუძნებული ტელევიზია.
- Pay TV - ფასიანი ტელევიზია, რომლის მომსახურებით სარგებლობა რეგულარულ სააბონენტო გადასახადს მოითხოვს.
- VOD (Video on Demand) - მოთხოვნით ვიდეოსერვისი (ონლაინ კინოთეატრი).
- AVOD (Advertising Video on Demand) - რეკლამით დაფინანსებული მოთხოვნით ვიდეოსერვისი.
- SVOD (Subscription Video on Demand) - სააბონენტო მოდელზე დაფუძნებული ვიდეოსერვისი.
- BVOD (Broadcaster Video on Demand) - მაუწყებლის ონლაინ კინოთეატრი.
- FAST TV (Free Ad-Supported Streaming TV) - უფასო სტრიმინგ-ტელევიზია, რომელიც რეკლამით ფინანსდება.
დღეს აზერბაიჯანის ბაზარზე წარმოდგენილია რამდენიმე IPTV და OTT პლატფორმა, მათ შორის მობილური ოპერატორებიც, რომლებმაც საკუთარი VOD პლატფორმები შექმნეს. თუმცა, მეკობრული რესურსების ფართო გავრცელების გამო, ლეგალურ პლატფორმებს უჭირთ აბონენტების რაოდენობის ზრდა, რის შედეგადაც ბევრს არ აქვს საკმარისი ფინანსური რესურსი კონტენტის შესაძენად, გასახმოვანებლად და ადგილობრივი პროდუქციის საწარმოებლად.
ბაზარზე მოქმედი ძირითადი პლატფორმებია: CityNet, Kontakt TV, Metaflix, KinOn, Kinobox და TvSeans.
ადგილობრივი კონტენტის წარმოებაში ლიდერები არიან Metaflix და Kinobox.
ეკოსისტემური პლატფორმებია CityNet და KinOn, რომლებიც სატელევიზიო მომსახურებასთან ერთად მომხმარებლებს ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ინტერნეტის, 5G ქსელისა და პარტნიორი მობილური ოპერატორის ბონუს-პროგრამების მომსახურებასაც სთავაზობენ.
აზერბაიჯანში ხელმისაწვდომია თითქმის ყველა საერთაშორისო OTT პლატფორმაც. ყველაზე პოპულარულია Netflix, Megogo, Kinopoisk და Setanta. თუმცა, იმ უცხოურ პლატფორმებზე, რომლებიც აზერბაიჯანში ოფიციალურად არ არიან ლიცენზირებული, გამოწერის ღირებულებას დამატებით დღგ (VAT) ემატება.
დღემდე ადგილობრივი OTT და VOD პლატფორმების შექმნაში დაახლოებით 9 მილიონი მანათი არის ინვესტირებული. ამასთან, კონტენტის შესყიდვის, დუბლაჟისა და ადგილობრივი ფილმებისა და სერიალების წარმოებისთვის ყოველწლიურად დამატებით არანაკლებ 3 მილიონი მანათის რეინვესტირებაა საჭირო.
პლატფორმის მდგრადი ფუნქციონირებისა და პროექტის ამოსაღებად საჭიროა დაახლოებით 50 ათასი გამომწერი. შემოსავლის მთავარი წყარო კვლავ სააბონენტო მოდელია, ხოლო ინდუსტრიაში საშუალო სააბონენტო გადასახადი 5 მანათს შეადგენს. რეკლამიდან და კონტენტის საერთაშორისო დისტრიბუციიდან მიღებულ შემოსავალს საერთო ხარჯების დაახლოებით 20%-ის დაფარვა შეუძლია.
ონლაინ-კინოთეატრებმა უნდა განავითარონ ერთობლივი პროექტები ადგილობრივ პროდაქშენ-სტუდიებთან და სატელევიზიო არხებთან. ერთობლივი წარმოების ბიზნესმოდელი ამცირებს ხარჯებსა და რისკებს, ინვესტიციების გადანაწილების შესაძლებლობას ქმნის და აერთიანებს მარკეტინგულ და შემოქმედებით რესურსებს.
აზერბაიჯანში სტრიმინგ-პლატფორმების, IPTV-სა და OTT სერვისების აქტიური მომხმარებლების რაოდენობა 350 ათასს აღემატება. აქედან დაახლოებით 220 ათასი მომხმარებელი სპორტული ტრანსლაციებისა და სხვა აუდიოვიზუალური კონტენტის საყურებლად მეკობრულ რესურსებს იყენებს.
იმის გათვალისწინებით, რომ Pay TV-ის ოფიციალური ბაზარი 130 ათას აბონენტს არ აღემატება, მეკობრული პლატფორმებისა და ვებგვერდების მომხმარებელთა რაოდენობა უკვე აღემატება ლეგალური, მათ შორის ადგილობრივი საკაბელო ტელევიზიის სერვისების გამომწერთა რაოდენობას.
ქვეყანაში მაღალსიჩქარიანი ინტერნეტის გავრცელების ზრდის ფონზე, ინდუსტრიისა და სარეკლამო ბაზრის განვითარების მიზნით აუცილებელია მეკობრული მაუწყებლობის წინააღმდეგ ეფექტიანი ზომების გატარება.
მეკობრული მაუწყებლობის ლიკვიდაცია მნიშვნელოვნად გაზრდის ლეგალური მედია-მოხმარების მოცულობას და ხელს შეუწყობს პლატფორმებში ინვესტიციების ზრდას. არალეგალური სერვისების ბაზრიდან გაქრობის შემთხვევაში, მომხმარებელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი ლეგალურ სერვისებზე გადავა.
2025 წლის მონაცემებით, Pay TV-ის ლეგალურმა ოპერატორებმა დაახლოებით 7.8 მილიონი მანათის შემოსავალი მიიღეს. მეკობრეობის შემცირების შემთხვევაში, ეს მაჩვენებელი შესაძლოა 15 მილიონ მანათამდე გაიზარდოს. მხოლოდ სატელევიზიო მეკობრეობა მაუწყებლებს ყოველწლიურად 7.2 მილიონ მანათზე მეტ ეკონომიკურ ზიანს აყენებს. ამ თანხაში არ შედის ონლაინ-კინოთეატრებისა და მეკობრული ვებგვერდების მიერ კინოინდუსტრიისთვის, ლეგალური პლატფორმებისა და სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის მიყენებული ზარალი.
მეკობრული კონტენტის მოხმარების სტრუქტურა ასეთია:
- ფილმები - 33%;
- სერიალები - 48%;
- სატელევიზიო პროგრამები - 5%;
- სპორტული ტრანსლაციები - 14%.
მეკობრულ საიტებზე ხშირად განთავსებულია რეკლამა, მათ შორის აზერბაიჯანში აკრძალული ბუკმეიკერული პლატფორმებისა და არალიცენზირებული მომსახურებების შესახებ. ასეთი საიტები მომხმარებლებს კიბერუსაფრთხოების მნიშვნელოვან რისკებს უქმნის - მავნე პროგრამებიდან დაწყებული პერსონალური მონაცემების ქურდობით დასრულებული.
2027 წელს დაგეგმილია İTV-ისა და Xezer TV-ის BVOD პლატფორმების ამოქმედება. ოპერატორული პლატფორმებისგან განსხვავებით, მედია-ჰოლდინგები თავად ქმნიან ან უკვეთავენ ფილმებს, სერიალებსა და სატელევიზიო პროგრამებს, რაც მათ კონკურენტულ უპირატესობას ანიჭებს.
სატელევიზიო მაუწყებლებს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა აქვთ - ისინი სახელმწიფო უწყებებისა და მარეგულირებლებისგან კონტენტის წარმოებისთვის გრანტებს იღებენ, მათ შორის აზერბაიჯანის მედიის განვითარების სააგენტოს (MEDİA), კულტურის სამინისტროს (სახელმწიფო ფილმების ფონდი, ARKA, Creative Industry Center, Azerbaijanfilm) და ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტროსგან.
იმის გათვალისწინებით, რომ ონლაინ-პლატფორმებზე კონტენტის მოხმარება დღეში 3 საათს აჭარბებს და ეროვნული სატელევიზიო არხების აუდიტორიას კონკურენციას უწევს, ბაზარი სააბონენტო შემოსავალთან ერთად AVOD და FAST TV მოდელების განვითარებასაც ელოდება, რაც რეკლამიდან დამატებითი შემოსავლების მიღების შესაძლებლობას შექმნის. ბაზრის მონაწილეები ასევე ზრდის პოზიტიურ დინამიკას აქტიური მომხმარებლების რაოდენობის მატებას უკავშირებენ.
მიუხედავად იმისა, რომ ბაზარი დატოვეს რუსულ პლატფორმებთან (ivi და Megogo) პარტნიორულმა პროექტებმა, მოსალოდნელია Kinopoisk-ის შესვლა Yandex+ ეკოსისტემური გამოწერის ფარგლებში (Yango, Yandex Music და Kinopoisk). ეკოსისტემური პლატფორმების ნაკლებობის პირობებში Kinopoisk-ს რეგიონში ლიდერობის კარგი შანსი აქვს, თუმცა მთავარ შეზღუდვად რუსულენოვანი მოსახლეობის შედარებით მცირე წილი (დაახლოებით 18%) რჩება.
ასევე მიმდინარეობს მსჯელობა AZCON ჰოლდინგის ბაზაზე ახალი OTT პლატფორმის შექმნის შესახებ, რომელიც გააერთიანებს Azercell, Aztelekom, Teleradio-სა და Azerkosmos-ის შესაძლებლობებს. პროექტი ითვალისწინებს Azerkosmos-ის სატელიტური ტრანსლაციის, KinOn-ის პლატფორმისა და ციფრული საეთერო მაუწყებლობის ერთიან სისტემაში გაერთიანებას, სადაც ეროვნული ტელეარხები ავტორიზებული ციფრული პლატფორმიდან გავრცელდება.
სისტემა უფლებამფლობელებსა და მაუწყებლებს დამატებითი მონეტიზაციის შესაძლებლობას მისცემს - მაგალითად, სტრიმინგის დროს pre-roll რეკლამის განთავსებისა და სარეკლამო ბლოკების ჩანაცვლების გზით.
პროექტი იმუშავებს როგორც ერთიანი სტრიმინგ-პლეერი, რომელიც მაუწყებლებს საშუალებას მისცემს აკონტროლონ საკუთარი ეთერი, გააანალიზონ აუდიტორია და მართონ სარეკლამო ჩართვები, რაც მცირე და საშუალო ბიზნესისთვისაც ახალ შესაძლებლობებს შექმნის.
OTT პლატფორმის სტრატეგიული მიზნებია:
- მედია-ჰოლდინგებისთვის მაუწყებლობის ორიგინალური ხარისხის შენარჩუნებისა და ტრანსლაციის არალეგალური კოპირებისა თუ ინტერნეტში არაოფიციალური ჩართვებისგან დაცვის უზრუნველყოფა;
- კონტენტის ეფექტიანი დაცვა;
- სატელევიზიო აუდიტორიის ალტერნატიული ანალიტიკის უზრუნველყოფა.
წყარო: ალი ალიევ, აღმასრულებელი დირექტორი, აზერბაიჯანის ციფრული და აუდიოვიზუალური მაუწყებლობის ინდუსტრიის ასოციაცია, ფეისბუქ პოსტი, 30 ივლისი 2026 წელი.
